Kontakty z dzieckiem są prawem i obowiązkiem zarówno rodzica, jak i dziecka. Przysługują niezależnie od władzy rodzicielskiej. Ograniczenie władzy rodzicielskiej nie oznacza więc automatycznie utraty prawa do spotkań, rozmów telefonicznych czy kontaktu internetowego.
Gdy rodzice nie potrafią uzgodnić sposobu kontaktów, rozstrzyga sąd opiekuńczy, kierując się dobrem dziecka i biorąc pod uwagę jego rozsądne życzenia.
Co obejmują kontakty z dzieckiem?
Kontakty mogą obejmować w szczególności:
- osobiste spotkania;
- odwiedziny;
- zabieranie dziecka poza miejsce stałego pobytu;
- noclegi;
- wakacje i ferie;
- rozmowy telefoniczne;
- wideorozmowy;
- wiadomości i korespondencję;
- inne formy komunikacji na odległość.
Rozstrzygnięcie powinno być możliwie precyzyjne. Ogólne określenie „kontakty po uzgodnieniu z matką” albo „w dogodnych terminach” często nie rozwiązuje konfliktu i jest trudne do wykonania.
Warto określić dni, godziny, miejsce odbioru, sposób odwiezienia dziecka, podział wakacji, zasady kontaktów w święta oraz postępowanie w razie choroby.
Co jest utrudnianiem kontaktów?
Utrudnianie może polegać m.in. na:
- niewydawaniu dziecka w ustalonym terminie;
- nieobecności w miejscu odbioru;
- stałym odwoływaniu spotkań;
- planowaniu innych zajęć w czasie kontaktu;
- blokowaniu rozmów telefonicznych;
- nieprzekazywaniu informacji potrzebnych do realizacji kontaktu;
- przedstawianiu dziecku drugiego rodzica w sposób zniechęcający;
- uzależnianiu kontaktów od zapłaty alimentów;
- bezzasadnym powoływaniu się na chorobę dziecka.
Nie każde niezrealizowanie spotkania stanowi zawinione utrudnianie. Znaczenie mają przyczyna, powtarzalność, zachowanie obojga rodziców i sposób przygotowania dziecka do spotkania.
Czy brak alimentów pozwala odmówić kontaktu?
Nie. Obowiązek alimentacyjny i prawo do kontaktów są odrębnymi instytucjami.
Rodzic nie może samodzielnie pozbawić drugiego rodzica kontaktów dlatego, że alimenty nie są płacone. Zaległości należy egzekwować za pomocą właściwych środków prawnych, w tym egzekucji komorniczej.
Podobnie rodzic zobowiązany do alimentów nie może uzależniać zapłaty od umożliwienia spotkań.
Jak sądownie ustalić kontakty?
Wniosek o uregulowanie kontaktów składa się do sądu rejonowego – wydziału rodzinnego i nieletnich – właściwego co do zasady według miejsca zamieszkania lub pobytu dziecka.
We wniosku należy dokładnie wskazać proponowany harmonogram. Samo żądanie „ustalenia szerokich kontaktów” jest niewystarczające.
Do pisma warto dołączyć:
- korespondencję rodziców;
- propozycje wcześniejszych porozumień;
- dokumenty dotyczące godzin pracy;
- kalendarz dotychczasowych spotkań;
- dowody pokazujące więź z dzieckiem;
- informacje dotyczące warunków lokalowych i organizacyjnych.
Zabezpieczenie kontaktów na czas postępowania
Postępowanie rodzinne może trwać wiele miesięcy. Z tego powodu już we wniosku można zażądać zabezpieczenia kontaktów na czas trwania sprawy.
Sąd może tymczasowo określić dni, godziny i sposób spotkań przed wydaniem końcowego orzeczenia. Celem jest zapobieżenie zerwaniu więzi dziecka z rodzicem podczas postępowania. Kodeks postępowania cywilnego pozwala sądowi uregulować w ramach zabezpieczenia sposób pieczy i kontaktów z dzieckiem.
Wniosek powinien być konkretny i uwzględniać aktualny rytm życia dziecka.
Jak wygląda egzekwowanie kontaktów?
Postępowanie dotyczące wykonywania kontaktów jest zasadniczo dwuetapowe.
W pierwszym etapie sąd może zagrozić rodzicowi nakazaniem zapłaty określonej kwoty za każde przyszłe naruszenie obowiązków.
Jeżeli naruszenia trwają, w drugim etapie sąd może nakazać zapłatę, ustalając należną kwotę odpowiednio do liczby naruszeń. Prawomocne postanowienie nakazujące zapłatę jest tytułem wykonawczym i nie wymaga nadania klauzuli wykonalności.
Nie jest to grzywna płatna na rzecz państwa. Kwota jest zasądzana na rzecz drugiego rodzica lub innej osoby uprawnionej.
Rodzic uprawniony również może ponieść konsekwencje
Procedura może zostać zastosowana także wobec rodzica, który ma prawo do kontaktu, ale nie wykonuje swoich obowiązków.
Może chodzić o:
- nieodbieranie dziecka mimo umówionych spotkań;
- spóźnione odwoływanie kontaktów;
- nieodwożenie dziecka na czas;
- naruszanie warunków kontaktu;
- zabieranie dziecka wbrew określonym ograniczeniom.
Sąd może także przyznać zwrot uzasadnionych wydatków poniesionych na przygotowanie kontaktu, który nie odbył się z powodu niewykonania obowiązków przez drugą osobę.
Co, gdy dziecko nie chce spotkać się z rodzicem?
Sama wypowiedź dziecka nie rozstrzyga automatycznie sprawy. Sąd powinien ustalić przyczyny odmowy, wiek i dojrzałość dziecka, jakość relacji oraz zachowanie rodziców.
Trybunał Konstytucyjny uznał, że mechanizm nakazania zapłaty nie może obejmować sytuacji, w których niewykonanie kontaktu wynika z zachowania dziecka niewywołanego przez osobę sprawującą nad nim pieczę.
Rodzic sprawujący pieczę powinien jednak realnie przygotowywać dziecko do kontaktu, nie wzmacniać niechęci i podejmować racjonalne działania umożliwiające spotkanie. Samo stwierdzenie „dziecko nie chce” nie zawsze wystarczy, zwłaszcza gdy odmowy są powtarzalne i nie podjęto żadnych działań wspierających relację.
Jak dokumentować utrudnianie kontaktów?
Przydatne mogą być:
- wiadomości SMS i komunikatory;
- wiadomości e-mail;
- kalendarz kontaktów;
- zdjęcia lub dokumenty potwierdzające obecność w miejscu odbioru;
- bilety i rachunki związane z podróżą;
- zeznania świadków;
- notatki Policji, jeśli interwencja była rzeczywiście potrzebna;
- opinie specjalistów i dokumentacja terapii.
Należy dokumentować zdarzenia rzeczowo. Agresywna korespondencja, groźby i angażowanie dziecka w zbieranie dowodów mogą zaszkodzić zarówno dziecku, jak i pozycji procesowej rodzica.
Kiedy sąd może ograniczyć albo zakazać kontaktów?
Jeżeli wymaga tego dobro dziecka, sąd może ograniczyć kontakty, np. zarządzić spotkania w obecności kuratora, zakazać zabierania dziecka poza miejsce pobytu albo ograniczyć kontakt do rozmów na odległość.
Jeżeli kontakty poważnie zagrażają dobru dziecka lub je naruszają, sąd może ich zakazać. Są to jednak środki ingerujące w więź rodzinną i powinny opierać się na konkretnych okolicznościach, a nie wyłącznie na konflikcie dorosłych.
Pomoc Kancelarii w sprawach o kontakty
Sprawy dotyczące dzieci wymagają połączenia zdecydowanego działania procesowego z rozwiązaniami ograniczającymi eskalację konfliktu. Nie każda sprawa powinna rozpoczynać się od żądania sankcji. Czasami skuteczniejsze jest szybkie zabezpieczenie, precyzyjny harmonogram albo odpowiednio przygotowana ugoda.
Kancelaria Radcy Prawnego Radosz Pawlikowski od 12 lat prowadzi sprawy rodzinne, w tym postępowania o ustalenie, zabezpieczenie, ograniczenie i wykonywanie kontaktów z dziećmi. Przygotowujemy wnioski, reprezentujemy rodziców przed sądem i pomagamy zgromadzić dowody w sposób zgodny z dobrem dziecka.
Skontaktuj się z Kancelarią, jeżeli kontakty są blokowane, obecne orzeczenie jest nieprecyzyjne albo konflikt zagraża zerwaniem więzi z dzieckiem.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej w konkretnej sprawie.
Autor: radca prawny Radosz Pawlikowski
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Opisz krótko swoją sprawę. Skontaktujemy się z Tobą, aby omówić możliwe dalsze kroki. Możesz także przejść do strony Kontakt.