System dozoru elektronicznego pozwala na wykonanie kary pozbawienia wolności poza zakładem karnym. Skazany pozostaje w określonym miejscu, najczęściej w swoim mieszkaniu, a wykonywanie obowiązków jest kontrolowane za pomocą urządzeń elektronicznych.
SDE nie oznacza darowania kary ani jej zawieszenia. Kara jest rzeczywiście wykonywana, ale w sposób pozwalający – w granicach ustalonego harmonogramu – kontynuować pracę, naukę, terapię lub opiekę nad rodziną.
Kto może uzyskać dozór elektroniczny?
Na dzień 28 lipca 2026 r. sąd penitencjarny może udzielić zezwolenia przede wszystkim wtedy, gdy:
- orzeczona kara pozbawienia wolności nie przekracza roku i 6 miesięcy; albo
- orzeczona kara jest niższa niż 3 lata, a do odbycia w zakładzie karnym pozostało nie więcej niż 6 miesięcy.
Warunek może dotyczyć także kilku niepodlegających łączeniu kar wykonywanych kolejno, jeżeli ich suma mieści się w ustawowych granicach.
W internecie pojawiają się informacje o planowanym zwiększeniu drugiego limitu z 6 miesięcy do roku i 6 miesięcy. Na dzień sporządzenia artykułu rozwiązanie to pozostaje przedmiotem projektu i nie należy go traktować jako obowiązującego przepisu.
Pozostałe warunki uzyskania SDE
Sam wymiar kary nie wystarcza. Łącznie muszą zostać spełnione również inne warunki:
- cele kary mogą zostać osiągnięte bez osadzenia w zakładzie karnym;
- skazany posiada określone miejsce stałego pobytu;
- istnieją warunki techniczne do wykonywania dozoru;
- pełnoletni domownicy zasadniczo wyrazili pisemną zgodę;
- nie zachodzą ustawowe wyłączenia związane z określonymi postaciami recydywy lub przestępczości zorganizowanej.
W odniesieniu do osoby, która nie rozpoczęła jeszcze odbywania kary, sąd ocenia także względy bezpieczeństwa, stopień demoralizacji i potrzebę osadzenia. Jeżeli skazany przebywa już w zakładzie karnym, znaczenie ma jego dotychczasowa postawa i zachowanie.
Czy recydywista może otrzymać dozór?
Nie każda wcześniejsza karalność automatycznie wyklucza SDE.
Ustawowe wyłączenie dotyczy przede wszystkim sprawców działających w warunkach art. 64 § 2, art. 64a oraz określonych przypadków z art. 65 Kodeksu karnego. Recydywa podstawowa z art. 64 § 1 nie została wymieniona jako bezwzględna przeszkoda.
Wcześniejsze wyroki nadal mają jednak znaczenie przy ocenie prognozy kryminologicznej, celów kary i tego, czy wykonywanie jej w domu będzie wystarczające.
Zgoda osób wspólnie zamieszkujących
Jeżeli skazany mieszka z innymi pełnoletnimi osobami, zasadniczo potrzebna jest ich pisemna zgoda. Powinna ona obejmować także umożliwienie podmiotowi dozorującemu prowadzenia kontroli w miejscu zamieszkania.
Sąd może wyjątkowo udzielić zezwolenia mimo braku zgody domownika, jeżeli wykonywanie kary nie będzie wiązało się z nadmiernymi trudnościami dla tej osoby i naruszy jej prywatność jedynie w nieznacznym stopniu.
Cofnięcie zgody już po udzieleniu zezwolenia jest nieskuteczne. Konflikt z domownikami może jednak w praktyce utrudnić prawidłowe wykonywanie kary.
Warunki techniczne
Przed rozstrzygnięciem sąd zwraca się do podmiotu dozorującego o sprawdzenie warunków technicznych.
Znaczenie mogą mieć:
- zasięg urządzeń;
- możliwość instalacji rejestratora;
- warunki w budynku;
- dostęp do energii;
- konkretne miejsce wykonywania dozoru.
Brak technicznej możliwości wykonywania dozoru prowadzi do pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Nie jest to jednak to samo co merytoryczna odmowa ze względu na postawę skazanego.
Czy podczas dozoru można pracować?
Tak. Sąd albo komisja penitencjarna ustala przedziały, w których skazany może opuszczać miejsce wykonywania dozoru. Łącznie może to być do 12 godzin dziennie.
Wyjścia mogą służyć w szczególności:
- wykonywaniu pracy;
- nauce;
- leczeniu i terapii;
- sprawowaniu opieki nad dzieckiem albo osobą chorą;
- praktykom religijnym;
- utrzymywaniu więzi rodzinnych;
- spotkaniom z obrońcą;
- niezbędnym zakupom.
Harmonogram powinien być realistyczny i odpowiadać dokumentom dołączonym do wniosku. Samo ogólne stwierdzenie, że skazany zamierza pracować, jest mniej przekonujące niż umowa, zaświadczenie pracodawcy i dokładne godziny dojazdu.
Kto składa wniosek?
Wniosek do sądu penitencjarnego mogą złożyć między innymi:
- skazany;
- obrońca;
- prokurator;
- sądowy kurator zawodowy;
- dyrektor zakładu karnego.
Wniosek musi być sporządzony na piśmie i zawierać uzasadnienie okoliczności przemawiających za udzieleniem zezwolenia. Sąd powinien rozpoznać go w terminie 30 dni od wpływu, choć termin ten ma charakter instrukcyjny.
Co dołączyć do wniosku o dozór?
W zależności od sytuacji przydatne będą:
- zgody pełnoletnich domowników;
- dokument potwierdzający prawo do lokalu;
- umowa o pracę lub zaświadczenie pracodawcy;
- proponowany harmonogram;
- dokumentacja medyczna;
- dokumenty dotyczące opieki nad dziećmi lub osobą zależną;
- zaświadczenia dotyczące terapii;
- dowody uregulowania szkody, grzywny albo świadczeń;
- opinie i dokumenty potwierdzające stabilny tryb życia;
- informacje o wcześniejszym wykonywaniu obowiązków.
Uzasadnienie powinno odnosić się nie tylko do trudności, jakie osadzenie spowoduje dla skazanego. Najważniejsze jest wykazanie, że odbywanie kary w SDE pozwoli osiągnąć jej cele i nie stworzy zagrożenia dla porządku prawnego.
Sąd czy komisja penitencjarna?
Komisja penitencjarna może udzielić zezwolenia osobie, która rozpoczęła już odbywanie kary nieprzekraczającej 4 miesięcy i spełnia pozostałe przesłanki.
W takich sprawach komisja ma wyłączną właściwość, chyba że w chwili złożenia wniosku skazany nie rozpoczął jeszcze odbywania kary. Decyzja powinna zostać wydana w terminie 14 dni.
W pozostałych przypadkach rozstrzyga sąd penitencjarny.
Czy złożenie wniosku wstrzymuje osadzenie?
Nie. Samo złożenie wniosku w postępowaniu wykonawczym nie wstrzymuje wykonania wyroku.
Sąd może w szczególnie uzasadnionym przypadku postanowić inaczej, ale nie następuje to automatycznie. Złożenie wniosku dopiero po otrzymaniu wezwania do stawienia się w zakładzie karnym może więc nie zapobiec osadzeniu.
Z tego względu działania należy rozpocząć możliwie szybko po uprawomocnieniu się wyroku lub uzyskaniu informacji o zarządzeniu wykonania kary.
Co po odmowie?
Na odmowę sądu przysługuje zażalenie. Ponowny wniosek skazanego lub obrońcy złożony w tej samej sprawie przed upływem 3 miesięcy od odmowy pozostawia się bez rozpoznania.
Nie warto zatem składać pierwszego wniosku w pośpiechu, bez dokumentów i przemyślanego uzasadnienia. Niepowodzenie może opóźnić kolejną próbę.
W zażaleniu należy odnieść się do konkretnych powodów odmowy, np. błędnej oceny prognozy, pominięcia dowodów albo niewłaściwego przyjęcia, że cele kary wymagają osadzenia.
Co grozi za naruszenie harmonogramu?
Skazany musi przebywać w miejscu dozoru w wyznaczonych godzinach, dbać o urządzenia i współpracować z kuratorem oraz podmiotem dozorującym.
Rażące naruszenia, samowolne opuszczanie miejsca, manipulowanie urządzeniami lub popełnienie kolejnego przestępstwa mogą doprowadzić do uchylenia zezwolenia i wykonania pozostałej kary w zakładzie karnym.
W nagłych, szczególnie ważnych sytuacjach rodzinnych, zdrowotnych lub osobistych należy korzystać z przewidzianych procedur zmiany harmonogramu albo zgody kuratora, zamiast samowolnie naruszać warunki SDE.
Pomoc w uzyskaniu dozoru elektronicznego
O wyniku postępowania często decyduje jakość uzasadnienia i dokumentów. Wniosek powinien przedstawiać spójny plan wykonywania kary oraz wykazywać, że skazany będzie przestrzegał ustalonych obowiązków.
Kancelaria Radcy Prawnego Radosz Pawlikowski posiada 12-letnie doświadczenie w sprawach karnych i karnych wykonawczych. Przygotowujemy wnioski o dozór elektroniczny, wnioski o wstrzymanie wykonania kary, zażalenia na odmowę oraz reprezentujemy skazanych przed sądem penitencjarnym.
W celu wstępnej oceny możliwości uzyskania SDE należy przekazać wyrok, informację o wymiarze i okresie pozostałej kary, dane dotyczące miejsca zamieszkania oraz sytuacji zawodowej i rodzinnej. Skontaktuj się z Kancelarią przed terminem stawienia się w zakładzie karnym.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej w konkretnej sprawie.
Autor: radca prawny Radosz Pawlikowski
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Opisz krótko swoją sprawę. Skontaktujemy się z Tobą, aby omówić możliwe dalsze kroki. Możesz także przejść do strony Kontakt.