W polskim prawie nie istnieje jedna, ustawowo określona wysokość alimentów na dziecko. Nie ma również wiążącej tabeli ani procentu wynagrodzenia rodzica, który automatycznie wyznaczałby należną kwotę. Każda sprawa wymaga indywidualnej oceny sytuacji dziecka oraz obojga rodziców.
Sąd bierze pod uwagę przede wszystkim usprawiedliwione potrzeby dziecka oraz możliwości zarobkowe i majątkowe rodzica zobowiązanego do alimentacji. Znaczenie ma więc nie tylko to, ile rodzic rzeczywiście zarabia, ale także to, jakie dochody mógłby uzyskiwać, wykorzystując swoje wykształcenie, doświadczenie, kwalifikacje i stan zdrowia.
Od czego zależy wysokość alimentów?
Przy ustalaniu alimentów sąd analizuje dwie zasadnicze kwestie:
- usprawiedliwione potrzeby dziecka;
- zarobkowe i majątkowe możliwości zobowiązanego rodzica.
Nie oznacza to prostego podzielenia wszystkich kosztów dziecka na pół. Rodzic, z którym dziecko stale mieszka, może wykonywać część swojego obowiązku alimentacyjnego poprzez osobistą opiekę, przygotowywanie posiłków, pomoc w nauce, organizowanie leczenia oraz codzienne wychowanie. W takiej sytuacji drugi rodzic może być zobowiązany do pokrywania większej części wydatków pieniężnych.
Jakie wydatki na dziecko uwzględnia sąd?
Do usprawiedliwionych potrzeb dziecka mogą należeć między innymi koszty:
- wyżywienia;
- odzieży i obuwia;
- mieszkania oraz mediów;
- szkoły, podręczników i przyborów;
- przedszkola, żłobka lub opiekunki;
- leczenia, rehabilitacji i leków;
- transportu;
- zajęć dodatkowych;
- wypoczynku i rozrywki;
- telefonu oraz internetu;
- rozwijania uzdolnień i zainteresowań.
Zakres potrzeb powinien odpowiadać wiekowi, zdrowiu, dotychczasowemu poziomowi życia i indywidualnej sytuacji dziecka. Inne wydatki będą uzasadnione w przypadku zdrowego przedszkolaka, a inne w przypadku nastolatka wymagającego stałego leczenia, korepetycji lub kosztownego dojazdu do szkoły.
Nie wszystkie koszty muszą być ponoszone co miesiąc. Wydatki na wakacje, podręczniki, komputer, leczenie stomatologiczne czy odzież sezonową można przeliczyć na średnią miesięczną.
Czy alimenty zależą wyłącznie od aktualnej pensji rodzica?
Nie. Sąd bada nie tylko faktycznie uzyskiwane dochody, lecz także możliwości zarobkowe i majątkowe rodzica.
Dobrowolne przejście do gorzej płatnej pracy, rezygnacja z zatrudnienia albo ukrywanie części dochodów nie muszą doprowadzić do obniżenia alimentów. Jeżeli rodzic bez ważnego powodu zrzekł się zatrudnienia lub zmienił je na mniej zyskowne w okresie trzech lat przed dochodzeniem alimentów, sąd może pominąć wynikające z tego obniżenie dochodów.
W praktyce analizowane mogą być m.in. kwalifikacje zawodowe, wcześniejsze zarobki, wykonywany zawód, stan zdrowia, posiadane nieruchomości, samochody, oszczędności oraz rzeczywisty poziom życia.
Czy świadczenie 800+ obniża alimenty?
Świadczenie wychowawcze nie powinno służyć do zastępowania obowiązku alimentacyjnego rodzica. Kodeks rodzinny i opiekuńczy wyraźnie stanowi, że świadczenia z pomocy społecznej, Funduszu Alimentacyjnego, świadczenia rodzinne oraz świadczenie wychowawcze nie wpływają na zakres obowiązku alimentacyjnego.
Nie oznacza to, że sytuacja materialna rodziny jest dla sądu całkowicie obojętna. Świadczenie 800+ nie powinno jednak zostać potraktowane jako argument pozwalający rodzicowi na proporcjonalne zmniejszenie alimentów.
Jak przygotować zestawienie kosztów dziecka?
Jednym z najczęściej popełnianych błędów jest podanie w pozwie jedynie ogólnej kwoty miesięcznych kosztów, bez pokazania sposobu jej obliczenia.
Dobre zestawienie powinno zawierać:
- konkretną kategorię wydatku;
- średnią miesięczną kwotę;
- krótkie wyjaśnienie;
- wskazanie dokumentu potwierdzającego koszt, jeżeli taki dokument istnieje.
Nie trzeba posiadać paragonu za każdy bochenek chleba czy każdą sztukę odzieży. Sąd powinien oceniać koszty racjonalnie i zgodnie z doświadczeniem życiowym. Faktury, potwierdzenia przelewów, umowy, zalecenia lekarskie i rachunki zwiększają jednak wiarygodność przedstawionego budżetu.
Należy unikać zarówno zaniżania wydatków, jak i wpisywania kosztów oczywiście zawyżonych. Nierzetelne zestawienie może podważyć wiarygodność także w odniesieniu do pozostałych twierdzeń.
Czy można uzyskać alimenty na czas trwania procesu?
Tak. Razem z pozwem albo już w toku postępowania można złożyć wniosek o zabezpieczenie alimentów.
Zabezpieczenie polega zwykle na zobowiązaniu pozwanego do płacenia określonej kwoty co miesiąc jeszcze przed wydaniem prawomocnego wyroku. W sprawach alimentacyjnych wystarczające jest uprawdopodobnienie istnienia roszczenia. Nie trzeba wykazywać dodatkowego interesu prawnego, który jest wymagany przy wielu innych rodzajach zabezpieczenia.
Prawidłowo przygotowany wniosek powinien zawierać konkretną kwotę, opis potrzeb dziecka i dokumenty pozwalające sądowi na wstępną ocenę sytuacji.
Od kiedy przysługują alimenty?
Najczęściej alimenty są zasądzane od dnia wniesienia pozwu. Dochodzenie świadczeń za wcześniejszy okres jest możliwe, ale nie następuje automatycznie.
W odniesieniu do okresu poprzedzającego pozew trzeba wykazać istnienie niezaspokojonych potrzeb dziecka, np. niespłaconego zobowiązania zaciągniętego na leczenie, edukację albo utrzymanie. Sam fakt, że drugi rodzic wcześniej nie przekazywał pieniędzy, nie zawsze wystarczy do zasądzenia pełnej miesięcznej kwoty wstecz.
Czy alimenty kończą się po ukończeniu 18 lat?
Nie. Pełnoletność dziecka nie powoduje automatycznego wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego.
Rodzice są zobowiązani do utrzymywania dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie. Dotyczy to często dzieci kontynuujących naukę lub studia. Rodzice mogą jednak żądać uchylenia obowiązku wobec pełnoletniego dziecka, jeżeli świadczenia są dla nich nadmiernym uszczerbkiem albo dziecko nie podejmuje realnych starań, aby się usamodzielnić.
Rodzic nie powinien samodzielnie przerywać płatności wynikających z wyroku. Do czasu zmiany orzeczenia zaległość alimentacyjna może nadal narastać.
Podwyższenie albo obniżenie alimentów
Zmiana alimentów jest możliwa w razie istotnej zmiany stosunków. Może nią być:
- wzrost potrzeb dziecka;
- rozpoczęcie szkoły lub studiów;
- choroba albo rehabilitacja;
- znaczący wzrost lub spadek dochodów rodzica;
- utrata możliwości zarobkowych;
- usamodzielnienie się dziecka;
- zmiana zakresu osobistej opieki nad dzieckiem.
Sąd porównuje sytuację istniejącą w czasie poprzedniego orzekania z sytuacją aktualną. Sam wzrost cen może mieć znaczenie, ale najlepiej przedstawić także konkretne zmiany w kosztach utrzymania.
Najczęstsze pytania o alimenty
Czy istnieje minimalna wysokość alimentów?
Nie ma jednej minimalnej kwoty obowiązującej we wszystkich sprawach.
Czy alimenty zawsze płaci ojciec?
Nie. Obowiązek obciąża oboje rodziców, niezależnie od płci. O jego rozkładzie decydują okoliczności sprawy.
Czy brak kontaktów z dzieckiem zwalnia z alimentów?
Nie. Kontakty i alimenty są odrębnymi zagadnieniami.
Czy można żądać alimentów bez rozwodu?
Tak. Pozew o alimenty może zostać wniesiony niezależnie od sprawy rozwodowej.
Pomoc Kancelarii w sprawach alimentacyjnych
Sprawa o alimenty wymaga nie tylko przedstawienia kosztów, lecz także właściwej oceny możliwości zarobkowych drugiego rodzica i zabezpieczenia interesu dziecka na czas procesu.
Kancelaria Radcy Prawnego Radosz Pawlikowski posiada 12-letnie doświadczenie w prowadzeniu spraw rodzinnych i sądowych. Przygotowujemy pozwy o alimenty, odpowiedzi na pozwy, wnioski o zabezpieczenie oraz pisma o podwyższenie lub obniżenie świadczeń. Reprezentujemy klientów na wszystkich etapach postępowania.
W celu oceny sprawy należy przygotować dotychczasowe orzeczenia, zestawienie kosztów dziecka oraz dostępne informacje o sytuacji finansowej obojga rodziców. Skontaktuj się z Kancelarią przez formularz kontaktowy lub telefonicznie.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej w konkretnej sprawie.
Autor: radca prawny Radosz Pawlikowski
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Opisz krótko swoją sprawę. Skontaktujemy się z Tobą, aby omówić możliwe dalsze kroki. Możesz także przejść do strony Kontakt.